แชร์

Acidity คืออะไร? ความเปรี้ยวในกาแฟ ปริมาณหรือคุณภาพ

อัพเดทล่าสุด: 8 ต.ค. 2026
5711 ผู้เข้าชม

Acidity ในกาแฟคือมิติของรสเปรี้ยว สดใส และฉ่ำ ที่เกิดจากกรดหลายชนิด เช่น CGA, Citric, Malic และ Acetic คุณภาพของ Acidity ไม่ได้อยู่ที่ "ปริมาณ" ความเปรี้ยว แต่อยู่ที่ "สัดส่วนและความสมดุล" ของกรด ซึ่งคนคั่วควบคุมได้ด้วย Development Time

หนึ่งในปัญหาโลกแตกของคนคั่วกาแฟก็คือเจ้าสิ่งที่เรียกว่า Acidity ในกาแฟ นี่แหละครับ

อยากคั่วให้กาแฟเปรี้ยวหน่อยก็มีคนบ่นว่าเปรี้ยวเกิน พอปรับให้เปรี้ยวน้อยลงก็มีคนบอกว่ากาแฟแบนเกินไป บ้างก็บ่นว่าเปรี้ยวได้แล้วแต่หวานไม่มาเลย พอปรับยืดเวลาคั่วให้หวานเพิ่มก็ดันไปเจอโทน Roasty เสีย Flavor ของกาแฟคั่วอ่อน ถ้าถามว่า Acidity คืออะไร? ในบริบทของกาแฟ คำนี้ไม่ได้หมายถึงแค่ ความเปรี้ยวมากหรือน้อย เท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับชนิดของกรด ความสดใส ความฉ่ำ ความซับซ้อน และความสมดุลของรสชาติในถ้วยด้วย ดังนั้นคำถามที่คนคั่วควรสนใจอาจไม่ใช่แค่ว่า กาแฟเปรี้ยวแค่ไหน แต่คือ Acidity แบบไหน และมีคุณภาพอย่างไร?

มาคุยเรื่องกรดพวกนี้กันครับ

Acidity ในกาแฟคืออะไร?

คำว่า Acidity แปลว่า ความเป็นกรด แต่เมื่อพูดถึงกาแฟ มักใช้เพื่ออธิบายมิติของรสชาติที่ให้ความรู้สึกสดใส เปรี้ยว ฉ่ำ หรือมีชีวิตชีวา

กาแฟแต่ละตัวสามารถมีลักษณะของ Acidity แตกต่างกัน เพราะกรดในกาแฟไม่ได้มีเพียงชนิดเดียว แต่มีทั้งกรดที่อยู่ในเมล็ดกาแฟตั้งแต่ต้น กรดที่เกิดหรือเพิ่มขึ้นในช่วงการหมัก และกรดที่เปลี่ยนแปลงระหว่างการคั่ว เพราะฉะนั้นกาแฟสองถ้วยที่รู้สึกว่า เปรี้ยวพอ ๆ กัน ไม่ได้แปลว่าจะมีคุณภาพของ Acidity เหมือนกันเสมอไป

กรดใน Green Bean มาจากไหน?

กรดใน Green Bean สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ส่วนหลัก

1. กรดที่มีอยู่ในเมล็ดตั้งแต่แรก

ถ้าใช้เครื่องสีแบบลอกเมือกได้เมล็ดพร้อมตากออกมาเลย (Natural Pulped) หรือทำ Wash Process แบบมาตรฐาน เราก็จะได้กรดเริ่มต้นพวก Chlorogenic Acid และ Aliphatic Acid เป็นหลัก

Chlorogenic Acid (CGA) คืออะไร?

Chlorogenic Acid หรือ CGA คือสารประกอบ Phenol ที่เป็น Ester ของ Caffeic Acid กับ Quinic Acid พูดเป็นภาษาชาวบ้านก็คือกรดสองตัวนี้มาอยู่รวมกันในรูปแบบของ Ester โดยที่ยังคงคุณสมบัติความเป็นกรดเอาไว้ ดังนั้นรสชาติของ CGA จึงออกไปในโทนเปรี้ยว ขม และฝาด มีข้อน่าสังเกตนิดหนึ่งตรงที่ถึงแม้จะชื่อ Chlorogenic แต่โครงสร้างโมเลกุลของมันไม่มีคลอรีนอยู่เลย ในอราบิก้ามี CGA ประมาณ 6.5% ซึ่งจะลดลงเรื่อย ๆ เนื่องจากการคั่ว โดยที่ระดับคั่วกลาง (Agtron 55) CGA ลดเหลือประมาณ 2.7% กรดกลุ่มนี้ถ้ามีเยอะก็ทำให้กาแฟเปรี้ยวและฝาด (Astringent) หรือถ้าคั่วเข้ม CGA จะแตกตัวและเปลี่ยนเป็นสารกลุ่มที่ให้ความขมอย่าง Chlorogenic Lactone และพัฒนาต่อไปเป็นสารที่ให้ความขมมากขึ้นอย่าง Phenylindanes

กาแฟจึงค่อย ๆ เปลี่ยนจากเปรี้ยวฝาดไปเป็นขมมากขึ้นตามการสลายตัวและการเปลี่ยนรูปของ CGA จากความร้อน

Aliphatic Acid คืออะไร?

Aliphatic Acid คือกรดที่มีโครงสร้างโมเลกุลแบบไม่มีวงแหวน Benzene ร่วมอยู่ด้วย กรดที่เกี่ยวข้องกับรสชาติในกาแฟ เช่น Acetic, Citric, Fumaric, Tartaric, Oxalic, Formic, Lactic, Malic และ Quinic จัดอยู่ในกลุ่มนี้ ไม่จำเป็นต้องจำชื่อทั้งหมดครับ สิ่งสำคัญสำหรับคนคั่วคือการเข้าใจว่าใน Green Bean มีกรดหลายชนิด และแต่ละชนิดให้ Character ของ Acidity ที่แตกต่างกัน

กรดที่เกิดจาก Fermentation

กาแฟที่ผ่านการหมักระหว่าง Process อย่างถูกต้องสามารถมี Aliphatic Acid ที่ดีเพิ่มขึ้นได้ ส่วนจะเป็นกรดชนิดไหนและมีปริมาณมากน้อยเท่าไรขึ้นอยู่กับจุลินทรีย์ รวมถึงสภาวะการหมักและการตาก ในทางกลับกัน เราอาจได้กรดที่ไม่พึงประสงค์จากการหมักมากเกินไปหรือ Overfermentation เช่น Butyric Acid ถ้ามีนิดหน่อยอาจให้ความรู้สึกไปทางนมหรือชีส แต่หากมีมากก็สามารถให้กลิ่นในลักษณะบูดได้

ดังนั้นสารกาแฟจะมีกรดที่มีคุณภาพดีหรือไม่ จึงขึ้นอยู่กับทั้งสิ่งที่ติดมากับเมล็ดตั้งแต่อยู่บนต้น และสิ่งที่เกิดเพิ่มเติมขึ้นระหว่างกระบวนการแปรรูป

หากต้องการอ่านต่อเรื่องผลของการหมักต่อกาแฟ สามารถดูบทความ The Art of Fermentation ศิลปะในการหมักกาแฟแบบของปรีดา ซึ่งพูดถึงการควบคุม pH ความหวาน และการประเมินคุณภาพระหว่าง Fermentation โดยตรง

กรดในกาแฟแบ่งเป็น Volatile และ Non-Volatile Acid อย่างไร?

เรายังสามารถแบ่งประเภทของกรดตามความสามารถในการระเหยได้เป็นอีก 2 กลุ่ม

1. Volatile Acid คืออะไร?

Volatile Acid คือกรดที่ระเหยได้ง่าย เช่น Acetic Acid และ Formic Acid

กรดเหล่านี้มีมวลโมเลกุลค่อนข้างต่ำ จึงสามารถระเหยออกไประหว่างกระบวนการคั่วได้ง่ายกว่า

2. Non-Volatile Acid คืออะไร?

Non-Volatile Acid คือกรดที่ระเหยได้ยากกว่า เช่น Citric, Lactic, Malic, Tartaric, Quinic และ CGA

การเข้าใจว่ากรดในกาแฟตัวไหนระเหยง่ายหรือไม่ง่าย จะช่วยให้เรามองเห็นภาพสิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างการคั่วได้ดีขึ้น อย่างเช่น ถึงแม้ Acetic Acid และ Formic Acid จะเกิดจาก Maillard Reaction หรือ Caramelization ระหว่างการคั่ว แต่ไม่ได้แปลว่ากาแฟที่คั่วเข้มขึ้นจะมี Acidity มากขึ้นเรื่อย ๆ เพราะกรดพวกนี้เกิดขึ้นได้ แต่ก็ระเหยออกไปได้ง่ายเช่นกัน ในขณะที่ Citric, Malic, Lactic หรือ Tartaric มีความคงตัวมากกว่า หากยังไม่เกิดการสลายตัวทางความร้อน กรดเหล่านี้ก็ยังสามารถคงอยู่ในเมล็ดต่อไปได้

Acid จาก Roast Reaction: ตัวที่น่าสนใจคือ Acetic Acid

เมื่อเกิด Maillard Reaction และ Caramelization ผลลัพธ์หนึ่งที่ได้จากปฏิกิริยาเคมีกลุ่มนี้ก็คือ Acetic Acid และ Formic Acid กรดทั้งสองตัวมีมวลโมเลกุลต่ำ จึงมีคุณสมบัติระเหยง่าย หรือ Volatile ดังนั้นเมื่อวัดปริมาณกรดเหล่านี้ระหว่างการคั่ว จะพบว่า Acetic Acid สามารถเพิ่มความเข้มข้นขึ้นเรื่อย ๆ ในช่วงหนึ่ง ก่อนลดลงอย่างรวดเร็วเมื่อมันเริ่มระเหยออกไป แล้วเรื่องนี้เกี่ยวกับ คุณภาพของ Acidity ยังไง?

ผมจะชวนเปรียบเทียบแบบนี้

สมมติว่าผมสั่งผัดซีอิ๊วมา 3 จาน

  • จานแรก ผมเติมความเปรี้ยวด้วยน้ำส้มสายชู 1 ช้อน ซึ่งก็คือ Acetic Acid
  • จานที่ 2 ใส่น้ำส้มสายชู 1 ช้อน และบีบมะนาวไป 1 กลีบ ซึ่งเปรียบได้กับ Citric Acid
  • จานที่ 3 ลดน้ำส้มสายชูเหลือครึ่งช้อน และบีบมะนาวไป 1 กลีบ

เพื่อน ๆ คิดว่าผัดซีอิ๊วจานไหนจะได้รสเปรี้ยวที่กลมกล่อมที่สุด?

Acidity ที่ดีไม่ได้หมายถึงยิ่งเปรี้ยวยิ่งดี

จานแรกเข้าทำนองกาแฟที่ไม่มีกรดพิเศษอะไร คั่วไปก็ได้กรดที่ให้ Character ค่อนข้างเด่นเพียงด้านเดียว น้ำส้มสายชูจะมีความฉุนและแหลมคม หรือ Sharp มากหน่อย

จานที่ 2 เปรียบเหมือนกาแฟที่มีกรดซับซ้อนหลายตัว Process มาดีแล้ว แต่ยังคั่วไม่ถึงจุดที่เหมาะสม Acetic Acid ยังมากเกินไปจนมีอิทธิพลเหนือกรดที่ให้ Character แบบผลไม้ เช่น Citric Acid ซึ่งเรามักเชื่อมโยงกับมะนาว เลมอน หรือส้ม

สำหรับผมจานที่ 3 มีความเปรี้ยวที่น่าจะมีคุณภาพมากกว่า คือมีน้ำส้มสายชูทำหน้าที่เป็น Background Acidity ในขณะที่มะนาวช่วยชูรสที่ทั้งเปรี้ยว สดชื่น และมีมิติขึ้นมา

ดังนั้นคุณภาพของ Acidity ไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณความเปรี้ยวเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับสัดส่วนและความสมดุลของกรดแต่ละชนิดด้วย

Acid Development กับ Development Time เกี่ยวข้องกันอย่างไร?

ตอนเพิ่งคั่วผ่าน First Crack ใหม่ ๆ กาแฟอาจมีความเปรี้ยวสูง Acid อาจจะเยอะ แต่ Quality ของ Acidity อาจยังไม่ค่อยได้ ถ้าเอามา Cupping ก็อาจรู้สึกว่ากรดออกทื่อ ๆ หรือแบน ๆ แต่ถ้าปล่อยให้กาแฟ Develop ต่ออีกระยะหนึ่ง ผล Cupping สามารถเปลี่ยนไปได้ เพราะ Acetic Acid ค่อย ๆ ระเหยลดลง ในขณะที่กรดบางชนิดยังคงอยู่ สัดส่วนของกรดจึงเริ่มสมดุลมากขึ้น พร้อมกันนั้น CGA ก็สลายตัวลงมากพอที่จะช่วยลดความฝาด แต่ยังไม่พัฒนาไปจนเกิดความขมมากเกินไป การควบคุม Development Time จึงไม่ได้มีผลเพียงกับความเข้มหรือสีของเมล็ด แต่ยังสัมพันธ์กับสมดุลระหว่าง Acidity, Sweetness และ Flavor ของกาแฟด้วย หากต้องการเข้าใจ First Crack, Second Crack และช่วงการพัฒนาของกาแฟต่อ สามารถอ่าน When Second Crack comes! ซึ่งอธิบายการเปลี่ยนผ่านจากคั่วอ่อนไปสู่คั่วกลาง-เข้ม รวมถึงการรักษา Acidity ระหว่างการคั่ว

สำหรับผู้ที่ต้องการเรียนเรื่อง Roast Profile, Development Time, Roast Degree, Heat Transfer และความสัมพันธ์ระหว่าง Acidity, Sweetness, Body, Aroma และ Complexity แบบลงมือปฏิบัติ สามารถดูรายละเอียด คอร์สเรียนคั่วกาแฟ Roastmaster Class ของ PREDA ได้ โดยหลักสูตรครอบคลุมหัวข้อเหล่านี้โดยตรง 

สรุป Acidity ในกาแฟ ปริมาณหรือคุณภาพสำคัญกว่ากัน?

Cup Quality จำเป็นต้องอาศัยความเข้าใจเรื่อง Acid Development จนสามารถหาจังหวะของ Development Time ที่เหมาะสม และสร้างสมดุลระหว่างกรดชนิดต่าง ๆ ได้ ดังนั้นเมื่อพูดถึง Acidity ในกาแฟ สิ่งสำคัญไม่ใช่การทำให้กาแฟมีความเปรี้ยวมากที่สุด กาแฟสามารถมี Acid มาก แต่ให้ความรู้สึกเปรี้ยวแหลม ทื่อ หรือไม่สมดุลได้ ขณะเดียวกันกาแฟที่มี Acidity ในปริมาณพอดี แต่มีกรดหลายมิติและสัมพันธ์กับ Sweetness, Aroma และ Flavor อย่างลงตัว ก็สามารถให้ Cup Quality ที่ดีกว่าได้

สำหรับ Roastmaster เป้าหมายจึงไม่ใช่แค่การเพิ่มหรือลดความเปรี้ยว แต่คือการหาจังหวะที่กรดแต่ละชนิดอยู่ในสัดส่วนที่เหมาะสม จนเกิดเป็นมิติของ คุณภาพ ในถ้วยกาแฟ

สามารถอ่านบทความด้านวิทยาศาสตร์และเทคนิคการคั่วเพิ่มเติมได้ที่ Coffee Roasting Knowledge ซึ่งรวบรวมเนื้อหาเรื่อง Flavor Development, Second Crack, Fermentation และหัวข้อเกี่ยวกับการคั่วกาแฟเพิ่มเติม


FAQ เกี่ยวกับ Acidity และกรดในกาแฟ

Q: Acidity คืออะไร?

Acidity แปลว่าความเป็นกรด แต่ในบริบทของกาแฟใช้กล่าวถึงมิติของรสชาติที่ให้ความรู้สึกสดใส เปรี้ยว ฉ่ำ หรือมีชีวิตชีวา ซึ่งเกิดจากกรดหลายชนิดและความสมดุลของรสชาติในกาแฟ

Q: Acidity ในกาแฟคือความเปรี้ยวใช่ไหม?

ความเปรี้ยวเป็นส่วนหนึ่งของการรับรู้ Acidity แต่คุณภาพของ Acidity ยังเกี่ยวข้องกับ Character ความซับซ้อน และความสมดุลกับ Sweetness, Aroma และ Flavor ด้วย

Q: Chlorogenic Acid คืออะไร?

Chlorogenic Acid หรือ CGA เป็นสารประกอบที่พบใน Green Bean และเปลี่ยนแปลงระหว่างการคั่ว โดยมีความสัมพันธ์กับ Character เปรี้ยว ขม และฝาดของกาแฟ

Q: กาแฟคั่วอ่อนมี Acidity มากกว่ากาแฟคั่วเข้มหรือไม่?

ระหว่างการคั่ว กรดหลายชนิดจะเปลี่ยนแปลง สลายตัว หรือระเหยออกไป จึงทำให้กาแฟคั่วอ่อนมักรักษา Character ของ Acidity ไว้ได้มากกว่า แต่รสชาติจริงยังขึ้นอยู่กับ Green Bean, Process และ Roast Profile ด้วย

Q: ทำไมกาแฟเปรี้ยวมากไม่ได้แปลว่า Acidity ดี?

เพราะคุณภาพของ Acidity ขึ้นอยู่กับชนิดและความสมดุลของกรด ไม่ใช่เพียงความแรงของรสเปรี้ยว หากกรดบางชนิดเด่นเกินไป กาแฟอาจให้ความรู้สึก Sharp ทื่อ หรือไม่สมดุลได้

Q: Development Time มีผลต่อ Acidity อย่างไร?

ระหว่าง Development กรดบางชนิดสามารถระเหยหรือสลายตัว ขณะที่กรดชนิดอื่นยังคงอยู่ การกำหนด Development Time ที่เหมาะสมจึงช่วยปรับสัดส่วนของ Acidity, Sweetness และ Flavor ให้สมดุลขึ้น


ขอบคุณภาพประกอบ

  1. Britta Folmer, The Craft and Science of Coffee
  2. Pereira and Moreira, Quality Determinants in Coffee Production

ขอบคุณที่ปรึกษาเคมีแบบลับ ๆ Thumavadee Suvannakita ถามเรื่องไหนตอบได้หมด

ผู้เขียน: อาคม สุวัณณกีฏะ


ติดต่อโรงคั่วกาแฟ PREDA เพื่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม


บทความที่เกี่ยวข้อง
When Second Crack comes!
ในการคั่วกาแฟจะมีเสียงเมล็ดแตกตัวเกิดขึ้น 2 ครั้ง คือ First crack เมื่อตอนเป็นคั่วอ่อน และ Second crack เมื่อพัฒนามาเป็นคั่วกลาง-เข้ม
Rancidity & Crystallized in Green Bean (1)
การหืนของไขมันและผลึกน้ำตาลในระหว่างตาก : เหตุผลของกลิ่นผักตุ๋นและ Moisture Reversed ในกาแฟตากร้อน
Fast Roast หรือ Slow Roast ?
ไอ้ผมก็สงสัยว่าแค่ไหนเรียก fast แค่ไหนเรียก slow? เพราะสมัยก่อนที่เขาคั่วกันเนี่ย fast กับ slow นี่มันต่างกันชัดเจนมากอยู่นะ อย่างเครื่องคั่ว Drum Roaster
เว็บไซต์นี้มีการใช้งานคุกกี้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ของท่าน ท่านสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และ นโยบายคุกกี้
Powered By MakeWebEasy Logo MakeWebEasy